Nieuwe AD Forensische Zorg: “Beeld is vaak te eenzijdig”

In september lanceerde Saxion in Apeldoorn een bijzondere nieuwe studie: de AD Forensische Zorg.

Studenten die de opleiding volgen kunnen bijvoorbeeld werkzaam worden als begeleider van mensen met een beperking en ‘risicovol onbegrepen gedrag’ en kunnen aan het werk in banen van woonbegeleider, reclasseringsmedewerker tot aan gevangenisbewaker.

Die gevangenisfunctie – en het eventuele beroepsgevaar – kreeg de spotlights in de media-aandacht voor de opleiding.

We zijn bij één van de eerste lesdagen van een al veelbesproken Saxion-opleiding. Onder meer De Stentor – en daarmee ADR Media- schreef al over de studie. Marga Ligtenberg, die de opleiding mede-ontwikkelde, is eerlijk, ze voelde teleurstelling: “De forensische zorg werd te eenzijdig neergezet, en daarmee ook waar wij voor opleiden’’, zegt ze tegen studenten Erwin Mooibroek en Rory Groen, die uit hun colleges Forensische Zorg komen om de opleiding te belichten.

Ligtenberg: “En waarom…? Nou, er was een afbeelding gekozen van iemand met hoodie op, de koptekst luidde ongeveer: ‘Unieke opleiding brengt studenten oog in oog met veroordeelde drugsdealers, verkrachters of moordenaars’. Dat is een heftig en eenzijdig beeld, toch?’’

Student Rory Groen knikt: “Het is natuurlijk slechts een fractie van forensische zorg.”

Ligtenberg spreekt de hoop uit dat wij ‘heel het werkveld belichten’.

Forensisch wat?
Dan eerst maar de term forensisch ontrafelen, als begin? Prima, klinkt het.

Mensen kennen het vast van forensisch onderzoek, het verzamelen van bewijs bij moorden of geweldsdelicten. Ligtenberg: “Maar daar heeft het niets mee van doen. Deze opleiding richt zich op het werken met kwetsbare mensen die juist verdacht worden of reeds veroordeeld zijn voor een strafbaar feit.’’ En dus een behandeling krijgen.

Forensisch zorgprofessionals werken met mensen met een straf of een rechterlijke maatregel, zoals een gedwongen instellingsbehandeling, maar ook met mensen die niet bij de rechter zijn geweest. Het gaat bijvoorbeeld om personen met een licht verstandelijke beperking, gedrags- of verslavingsproblemen en een verhoogd risico op delictgedrag.

Beroepen waaraan je kunt denken binnen het forensische werkveld zijn reclasseringsmedewerker (begeleidt mensen met justitieaanrakingen), woonbegeleider (bij zorginstellingen) tot aan sociotherapeut (ondersteunt mensen met gedragsproblemen).

In de forensische zorg werken veel mbo-opgeleide professionals. Student Rory Groen: “Daar leer je vooral praktische kanten.’’ Dagbesteding, maaltijden verzorgen en mensen verder ondersteunen. Terwijl de problematiek bij cliënten best vaak een zogenoemde psychische triple-diagnose is.

Groen: “Dat is een complexe diagnose. Het gaat om cliënten met een psychische stoornis in combinatie met verslaving en verstandelijke beperking of trauma.’’ Dat vraagt van begeleiders inlevingsvermogen.

Groen had enkel mbo-diploma’s en zocht verrijking. “Voor die complexe cliënten die je begeleidt, om meer cognitieve verdieping te krijgen. Die ontving ik al in eerste lessen. Uit welke geschiedenis en welk hechtingsproces komen problematieken vandaan. Wat is hun copingmechanisme en reactie. Ik leer de psyche begrijpen.”

Enige
Een verdiepende hbo-opleiding op dit vlak bestond niet in Nederland. Ligtenberg: “Twee zorginstellingen klopten bij Saxion aan of wij deze opleiding wilden ontwikkelen.” Mensen met complexe zorgcasussen nemen namelijk toe, het aantal mensen dat tbs krijgt opgelegd ook en er is een tekort aan gevangenispersoneel.

Ligtenberg: ”De doelgroep in de forensische zorg wordt groter en complexer, waardoor er meer hbo-opgeleide professionals nodig zijn. Onze opleiding sluit hier direct op aan en beantwoordt zo een grote vraag op de arbeidsmarkt.”

In de lessen komen gespreksvoering, begeleiding maar ook ethiek en recht voorbij. Mooibroek: “Tbs’ers krijgen indien hun tbs-einde nadert telkens meer vrijheden en soms een verlofpad in een zorginstelling buiten de kliniek. Ik hoop te leren waarin je ze wettelijk nog moet beperken bij calamiteiten, als ook welke vrijheden je ze wanneer wél mag geven.’’

Groen: “Precies. We mogen ingrijpen binnen de kaders van de Wet zorg en dwang.’’ Mooibroek: “Als er een calamiteit is wil ik weten: wat mag ik doen, wat kan ik doen? Sommige cliënten weten precies wat wij net niet of wel mogen.’’

Behandelaars mogen – als voorbeeld bij eventuele criminele contacten – zaken innemen van cliënten. Een mobiel, soms zelfs pinpassen. Groen: “Wanneer mag dat wettelijk? Heel goed om te weten. Je wil niets doen dat niet is toegestaan.’’

De opleiding geeft daarbij lessen in zelfverdediging. Mooibroek: “Heel soms is er geweld of valt een cliënt iemand aan. Mijn werkdag gisteren begon zo dat iemand de maatregel kreeg om naar de separeercel te moeten. Daarna moest ik een cliënt fixeren (beperken van bewegingsvrijheden, red.). Een ander begin van je werkdag dan je mailbox legen. Maar om met het begin van dit interview te eindigen: zo’n dag is een absolute uitzondering.’’

Het is één op de honderd dagen, schetst Groen. “De andere negenennegentig geef je invulling aan iemands dag, maak je met iemand een toekomstplan om later wie weet weer vrij de samenleving in te kunnen.’’

Mooibroek: “Dan speel je een bordspel in gezelschap, of maak je een ritje naar de IJssel met een cliënt die je vanuit het openstaande raam groet en een duim geeft. ‘Door dat ritje had ik een topdag’. Jouw werk maakt het leven voor een ander mooier.’’