Opinie: is AI of het onderwijs zelf nu eigenlijk het gevaar?

Toen ik tijdens de start van dit collegejaar voor de zoveelste keer ergens lucht kreeg van een discussie over ‘de gevaren van AI voor het onderwijs’, kwam voor het eerst de gedachte in mij op om dit punt nu eens van de andere kant te bekijken: begint het onderwijs niet juist zelf een gevaar te worden? En met ‘het onderwijs’ bedoel ik hier het onderwijssysteem: de kostenefficiënte combinatie van leerdoelen en toetsvormen waarmee we onze onderwijsfabriek lekker één op zevenentwintig kunnen laten lopen.

Ik weet dat menig opiniestuk anders suggereert, maar niemand weet precies wat er op de werkvloer allemaal gaat veranderen de komende jaren. Echter, om in te zien dat zo’n beetje elk aspect van professioneel functioneren op de schop gaat, hoef je echt geen techwatcher te zijn. Wie oud genoeg is, hoeft zich maar even terug te wanen in de tijd van voor het internet of voor de smartphone om in te zien dat de werkvloer continu en in steeds hoger tempo verandert. Ook de aanwezigheid van AI gaat het belang van specifieke competenties veranderen; bepaalde vaardigheden raken obsoleet en andere vaardigheden blijken ineens cruciaal.

Wie zich enkel bezighoudt met voorlichting over verantwoord gebruik van AI en het voorkomen en tegengaan van toetsfraude, ziet volgens mij over het hoofd dat ons onderwijs te allen tijde in het teken zou moeten staan van het zo goed mogelijk voorbereiden van iemand op de beroepspraktijk. Misschien toetsen we in de toekomst wel helemaal geen producten meer, maar evalueren we enkel nog het professioneel functioneren. Iets wat overigens in de beroepspraktijk heel normaal is.

Zoals de eerste internetnerds die in 2001 websites gingen bouwen op hun zolderkamertjes later miljonair zijn geworden met gigantische webbureaus, zo is het ook nu de tijd om al stoeiende te gaan ontdekken wat deze technologie allemaal in zijn mars heeft. De pioniers van nu zijn over vijf jaar de experts, en diegenen die zich nu principieel afzijdig houdt loopt het risico over vijf jaar overbodig te zijn.

Verdrietig

Heel eerlijk, ik word ook verdrietig van het besef dat content steeds minder persoonlijke betekenis bevat, ik word ook verdrietig van al die dertien-in-een-dozijn AI-afbeeldingen die de muren, websites en flyers van Saxion ontsieren, en ook ik maak me grote zorgen over de hackbaarheid van ons eigen besturingssysteem: onze taal. Uiteindelijk word ik niet betaald om het onderwijssysteem in stand te houden, maar om ervoor te zorgen dat onze studenten professioneel kunnen functioneren.

Nu moet ik eerlijk zeggen dat ik een vergelijkbare ergernis voel als het ergens gaat over juist de kansen van AI voor het onderwijs. Het gebruik van de term kansen suggereert hier iets vrijblijvends, alsof je zelf kunt bepalen of je deze technologie wel of niet benut, inzet of eigen maakt. Misschien is het zinvoller om te spreken over de verplichting van AI-integratie in het onderwijs.

Als de wereld beslist dat we deze kant op gaan en wij pogen mensen op te leiden om te functioneren in die wereld, dan is het onze plicht om ze wegwijs te maken in het professioneel leren gebruiken van AI. Natuurlijk moet er ook ruimte zijn voor de morele en ethische kant van deze ontwikkeling, we zijn immers nog volop bezig met het ontdekken van wat professioneel gebruik van AI precies inhoudt.

Maar alleen door de juiste feedbackmechanismen in te zetten en samen met het werkveld op zoek te gaan naar nieuwe behoeften houden we ons onderwijs actueel. Blijven we te veel hangen in het AI-proof maken van ons huidige systeem, dan dreigen we ons als onderwijsinstelling in hoog tempo overbodig te maken.