Op zoek naar hoop voor Israël en Palestina, in een bescheiden theatertje op Saxion in Deventer

Hoe beëindig je een oorlog, of zelfs het complexe, intergenerationele conflict tussen Israëliërs en Palestijnen? Een onmogelijke vraag, noemden de programmamakers van Studium Generale het zelf al in hun aankondigende tekst, maar wel een vraag waar met het oog op de toekomst van de wereld over nagedacht en over gesproken moet worden.

In de praktijk bleek dat vooral neer te komen op het zoeken naar een antwoord op die ene vraag, die ook vanuit het publiek kwam: waar zit nou eigenlijk nog de hoop in de duisternis van dit extreem gewelddadige, complexe en intergenerationele conflict? Presentator Jan Reinder Rosing (oud-diplomaat en ‘empathie-expert’) vroeg het aan Jan-Auwke Diepenhorst, oud-Pabo directeur op Saxion, maar vooral schrijver van het boek Rivalen in het beloofde land. En aan Fleur Ravensbergen, internationaal vredesbemiddelaar. 

Beeld van hoop

Zeker die laatste kwam met een realistisch betoog met veel emotie. Er was haar gevraagd om een beeld mee te nemen dat de hoop in dit conflict voor haar uitdrukte. “Maar dat vond ik heel erg lastig gezien waar het conflict nu is.”

Toch overwoog ze beelden te laten zien uit Gaza, waar de oudste moskee helemaal plat werd gebombardeerd, maar er toch beelden zijn van mensen die er vervolgens ernaast zitten te bidden. “Veel van de hoop die ik zelf heb gezien, gaat over de menselijke veerkracht.”  Of een beeld van een van de gegijzelden, die zich bij vrijlating omdraaide, en de gijzelnemer de hand schudde. “Uit die menselijkheid, kun je ook hoop putten.”

Uiteindelijk koos ze er voor om enkele beelden te laten zien uit haar eigen werk, van situaties waarin ze optrad als vredesbemiddelaar, bijvoorbeeld in het Baskenland, of in Irak. Het waren stuk voor stuk ogenschijnlijk uitzichtloze situaties, waarin een oplossing tegen alle verwachtingen in dichterbij kwam. “De hoop zit soms ook in dingen proberen waarvan de kans van slagen laag is, maar als het dan lukt, is het alle mislukte pogingen waard.”

Ook nu is ze de hoop nog niet verloren, al benadrukte ze meermaals het somber in te zien gezien de huidige stand van zaken. “Ik ben de hoop op een tweede humanitaire pauze voor de Ramadan nog niet verloren.” Tegelijkertijd wordt dat heel ingewikkeld, alleen al omdat Israël enkele eisen stelt waaraan Hamas volgens haar niet kan of wil voldoen. “Zoals een overzicht van alle gegijzelden die nog in leven zijn.”

Complex

Jan-Auwke Diepenhorst, de tweede spreker, bleek een enorme bron van kennis over het conflict tussen Israël en Palestina. Hij bleek ook een spreker die zichzelf geherpositioneerd had, als iemand die opgroeide een streng-christelijk gezin, een omgeving waarin iedereen haast automatisch stond achter alles wat Israël deed. Toen hij zich verdiepte in het conflict, veranderde dat beeld. Dat bleek ook uit zijn verhaal.

Diepenhorst begon met een wat verwarrende video, met zo’n 16 slides met feiten. Achteraf legde hij uit dat dat dat deels bewust was, ook omdat niet alles uit de video klopte. “Het goeie van dit filmpje is vooral dat het duidelijk maakt hoe complex het is.” Het beeld is in sommige gevallen bijvoorbeeld: Israël werd altijd van alle kanten aangevallen. “Daar klopt historisch niets van.”

Wie in wonderen gelooft, is een realist, is het motto van het boek dat Diepenhorst over het conflict schreef. Een aangepast, optimistischer gemaakt citaat van David Ben Goerion, vertelde hij nu bij die hoopgevende boodschap.

Hij benoemde drie zaken die nodig zijn voor vrede, met als eerste: de wil. “Ze moeten allebei willen, maar ze willen nu hetzelfde, hetzelfde gebied. Dus dat is een lastig element.” Als volgende is er de rol van de Verenigde Staten, waar ook uit het publiek diverse keren vragen over kwamen. Tot nu toe vetode Amerika altijd in de Veiligheidsraad, als iets tegen het Israëlisch belang was. “Het enige wat helpt is enorme internationale druk.” En ten derde, een heel goed en gedetailleerd vredesakkoord.

De twee meest voor de hand liggende opties, samenleven in één staat, of de tweestaten-oplossing, lijken ver weg. Dus verkende vredesbemiddelaar Ravensbergen zelfs de optie van een ander model. Ze wees daarbij naar Amerika, met zijn reservaten. “Hoewel dat een heel vervelend voorbeeld is, gezien de verhoudingen tussen witte Amerikanen en native americans.” Ze wilde er vooral iets anders mee zeggen. “Als je het hebt over vooruitkijken, is het misschien goed de opties te verbreden.”

Burger

Een interessante vraag om mee af te sluiten, kwam van een bezoeker uit Utrecht, die daar regelmatig demonstraties zag tegen de oorlog. Welke rol is er voor de burger, hier in Nederland? Ravensbergen noemde druk zetten, bijvoorbeeld door demonstraties, wel belangrijk. “Binnenlandse politiek is van groot belang. Druk die je kan zetten op de regering is belangrijk.”

Ook Diepenhorst ziet demonstreren wel als de manier om iets duidelijk te maken. Toch maakte hij daarbij wel een voorbehoud. “Wat je bij demonstraties vaak ziet, zijn grote woorden. Daarmee kom je al heel snel in een definitie-discussie over die woorden, dan gaat het niet meer over de inhoud, maar over de definities.”