Studenten moeten eerlijk zijn over generatieve AI, maar zijn docenten dat ook? In de nieuwe handleiding AI voor docenten is opgeschreven hoe zij verantwoord gebruik kunnen maken van kunstmatige intelligentie. Wat opvalt: AI-detectietools zijn uit den boze, toetsen nakijken met AI is ook niet zomaar de bedoeling. Maar hoe valt dat te controleren?
Studenten vallen maar weinig door de mand bij plagiaat met AI, volgens de NOS. Studenten schrijven massaal hun scripties met AI, volgens EenVandaag. Volgens RTL liegen ze daar ook nog eens over. Ofwel: studenten gebruiken ‘massaal CheatGPT’, aldus Tubantia.
Er is – al dan niet terecht – heel veel media-aandacht voor de ‘stoute student’ en diens gebruik dan wel misbruik van AI: de student dient tenslotte aan te tonen dat hij de inhoud van zijn vak zelf kent en beheerst, om in aanmerking te komen voor het diploma.
Maar hoe zit dat met de docent: is die op magische wijze immuun voor de lokroep van generatieve AI? Welke regels gelden eigenlijk voor de mensen die studenten het vak moeten leren? En heeft Saxion daar überhaupt controle op?
Onlangs bracht de hogeschool een nieuwe handreiking Generatieve AI voor docenten (interne link) uit, juist om op dat vlak duidelijkheid te bieden. De hogeschool werkt bovendien toe naar gereguleerde experimenteerruimte voor docenten, zegt Annemieke Bosshardt, programmamanager Toetsing & AI.
Bosshardt is de auteur van de vernieuwde handreiking AI en als programmanager voor AI in onderwijs dagelijks met het onderwerp bezig. Ze is bovendien lid van het Saxion Casuïstiekteam AI ([email protected])
Heb je enig idee hoeveel docenten AI gebruiken bij de uitvoering hun werk?
“Het is niet meetbaar hoeveel docenten AI gebruiken, maar ik ga ervan uit dat docenten het in toenemende mate gebruiken. Maar hoe en waarvoor precies, dat weet ik niet. Wel zie ik de verzoeken die ons bereiken. Kunnen we toetsen maken of nakijken met AI bijvoorbeeld. Die vragen verzamelen we en onderzoeken we. Wat dat oplevert, daar leren we van, en dat gaat mogelijk leiden tot toegestane, gereguleerde experimenteerruimte.”
Op dit moment hebben we daar nog geen zicht op, en vertrouwen we op hun professionaliteit. Dat geldt overigens ook in algemene zin.
Kan Saxion garanderen dat docenten geen privacygevoelige informatie van studenten invoeren in GenAI-tools?
“Nee, dat kan Saxion niet garanderen. Op dit moment hebben we daar nog geen zicht op, en vertrouwen we op hun professionaliteit. Dat geldt overigens ook in algemene zin: toetsen die ze moeten beoordelen, kan een docent bijvoorbeeld ook in de trein laten liggen. Docenten moeten altijd zorgvuldig omgaan met informatie van studenten. Saxion vertrouwt op die verantwoordelijkheid, en dus ook op de verantwoordelijkheid om de regels en adviezen voor AI na te leven. Als instelling hebben we daarbij uiteraard ook een verantwoordelijkheid: zorgen voor duidelijke instructies, de basiscursus AI-geletterdheid en ondersteuning. Het installeren van software, ook AI-software, wordt wel gecontroleerd.”
Gebruiken docenten AI om na te kijken? En is dat gewenst?
“De handreiking is daar duidelijk over: deze toepassingen mag je niet zomaar inzetten. Maar je mag een verzoek daarover wel indienen en laten beoordelen. Dat is ook al gebeurd. Maar er gaat nog heel veel water door de IJssel voor dit eventueel gaat gebeuren. Dit gebruik valt namelijk onder de hoogrisicocategorie uit de AI-act. Er komen heel wat waarborgen bij kijken. Maar belangrijker: wil je dit wel? Wil je als docent niet juist zelf beoordelen wat je student heeft geleerd? De Wet op het hoger onderwijs en wetenschappelijk onderzoek (WHW) stelt bovendien dat het de examinator is die beoordeelt. Hoe kan je die verantwoordelijkheid waarborgen als AI is ingezet?
Ik zeg echt niet dat we dit nooit gaan doen, maar al die vragen moeten eerst een antwoord hebben voor we hiervoor een experiment gaan inrichten. Want dat is wat we gaan doen: verantwoord experimenteren om te leren. Bij opleiden voor de toekomst hoort ook zelf innoveren, maar wel waar dat wenselijk is en verantwoord.”
Docenten mogen geen AI-detectietools gebruiken zoals Pangram. Waarom niet?
Op dit moment zijn daar geen goedgekeurde tools voor bij Saxion. De huidige detectietools zijn ook niet betrouwbaar genoeg. Ze geven een inschatting van de waarschijnlijkheid. Bovendien gebruik je dan AI om AI te detecteren, de vraag is of je dat moet willen. En heel belangrijk, dat blijkt volgens mij ook uit de richtlijnen voor studenten: AI-gebruik is lang niet altijd hetzelfde als ongeoorloofd AI-gebruik dat kan leiden tot het oordeel ‘fraude’.”
Docenten dienen bij een verdenking van fraude naar de examencommissie te stappen, maar wat heeft die dan voor middelen om op AI-fraude te controleren?
“In het geval van een vermoeden van ongeoorloofd AI-gebruik kan de examencommissie een verificatie-interview houden of laten houden door een examinator. Dan kan worden doorgevraagd: begrijp je wat je hebt opgeschreven? Ook kan werk vergeleken worden met eerder geschreven werk. Soms staan er verzonnen bronnen in een werk, of de opmerking ‘Heb je nog een vraag?’. Dat zijn rode vlaggen. Maar een rode vlag is nog geen bewijs. Uiteindelijk zal de examencommissie moeten onderbouwen dat de onregelmatigheid buiten redelijke twijfel vaststaat. Daar is steeds meer jurisprudentie over van de Raad van State.”
AI-geletterdheid hoort bij je repertoire als docent. Dat stopt niet bij een basiscursus, de ontwikkelingen zijn continu. Dat is dus ook iets wat je moet blijven onderhouden.
Het algemeen debat lijkt zich te focussen op de stoute student, maar is de docent niet belangrijker?
“Belangrijk zeker. Die stellen het voorbeeld en moeten weten hoe ze hun studenten moeten instrueren. Als de diplomawaarde van studenten onder druk staat, dan haalt dat het nieuws, maar voor docenten geldt net zo goed dat AI onderdeel is van hun realiteit. Het kan zijn dat een docent zijn didactiek wil versterken, of juist AI als leerdoel wil verwerken in zijn leerdoelen, of juist wil zeggen: hier mag je het niet gebruiken, want hier gaat het om wat je zelf aan kennis en kunde kunt aantonen. Dat zijn allemaal beslissingen die docenten maken. Daarom is deze handreiking en eerder ook de visie van belang. Daarbij werken we aan experimenteerruimte.”
Jullie vinden AI-geletterdheid van docenten belangrijk. Die AI-geletterdheid is expliciet vervat in de Europese AI-act. Ik zag dat er ook een cursus AI-geletterdheid is voor medewerkers. Hoeveel mensen hebben die gedaan?
“Sinds de bekendmaking zijn er 480 inschrijvingen geweest.”
Is dat genoeg qua inspanningen?
“AI-geletterdheid hoort bij je repertoire als docent. Dat stopt niet bij een basiscursus, de ontwikkelingen zijn continu. Dat is dus ook iets wat je moet blijven onderhouden. In de Basiskwalificatie Didactische Bekwaamheid (BDB) is verantwoord en leerbevorderend AI-gebruik ook al opgenomen. En ook lerarenopleidingen besteden aandacht aan het onderwerp. In onze visie staat dat elke medewerker in 2028 AI-geletterd dient te zijn.”
Ik begrijp dat jullie via de experimenteerruimte meer zicht willen krijgen op de behoeftes. Is dat voldoende? Is het niet wat om onderzoek te doen onder docenten, over hoe ze echt AI gebruiken. Met beter inzicht kun je wellicht betere handvatten ontwerpen.
“Enerzijds zou je dit graag willen weten, tegelijkertijd is het moeilijk hier onderzoek naar te doen. Bij dat onderzoek speelt ook de vraag of mensen wenselijke antwoorden geven, of echt gedrag beschrijven. Op dit moment vertrouwen we op professionaliteit van eenieder. Wel wil Saxion werken aan verscherpte risicobewustheid. En als het aankomt op die handvatten: we verzamelen juist vragen en casussen van docenten om te onderzoeken waar behoefte aan is.
Het thema controle komt telkens terug in dit interview. Geeft Saxion enig waarborgmechanisme om te checken of docenten zich houden aan de richtlijnen?
“Nee. Dat is ook niet de insteek. Dat is voor mij misschien ook wel het belangrijkste punt van dit interview: het gaat niet om controleren, het gaat ook niet om het principe ‘wie stout is, krijgt de roe’. Het gaat om het verantwoord gebruik van AI bij het ontwerpen van onderwijs. Deze handreiking, maar ook de handreiking ‘GenAI-bewust toetsen’ bijvoorbeeld, is precies met dat doel geschreven.
Het CvB heeft onlangs een strategie vastgesteld, met de titel ‘Verantwoord versnellen van AI’. In die visie (interne link) staan als bouwstenen AI-geletterdheid en voldoen aan de AI-verordening. Daarnaast wordt het AI-kompas nu afgerond. Een belangrijk uitgangspunt daarbij is waardenweging: waarvoor zet je AI wel in, én waarvoor zet je AI niet in? Daar horen ethische vragen bij. Het gaat niet alleen om de vraag: mag het? Of: kan het? Maar net zo goed om de vraag: wil ik dit als docent?”
Handreiking voor studenten ook aangepast
Saxion heeft de handreiking voor AI-gebruik voor studenten (interne link) ook bijgewerkt. Volgens Bosshardt zijn dit de belangrijkste wijzigingen:
‘De oorspronkelijke handreiking richtte zich vooral op de vraag hoe studenten generatieve AI verantwoord kunnen gebruiken. In de vernieuwde versie staat nadrukkelijker centraal hoe zij daarbij zelf de regie houden over hun leren en hun ontwikkeling als beroepsprofessional. AI gebruiken is niet het doel; weten wanneer, waarom en hoe je AI inzet, en wanneer juist niet, is minstens zo belangrijk. Het gaat vooral om aanscherping, concretisering en aanvulling, niet om een fundamentele koerswijziging:
1. De handreiking bevat nu zeven overzichtelijke GenAI-regels. Studenten kunnen daardoor gemakkelijker zien wat verplicht is, wat is toegestaan en welke adviezen hen helpen AI verantwoord te gebruiken.
2. Er ligt nu meer nadruk op eigen verantwoordelijkheid en het leerproces. AI mag het leren ondersteunen, maar niet overnemen. Studenten moeten zelf blijven nadenken, keuzes maken en kunnen uitleggen en verantwoorden wat zij hebben gedaan, ook wanneer zij AI hebben gebruikt.
3. De handreiking verwijst nu expliciet naar het Saxion Toetsreglement, onderdeel van de Onderwijs- en Examenregeling.
4. Privacy, vertrouwelijkheid en auteursrecht zijn duidelijker in de regels ondergebracht: studenten krijgen concretere instructies over welke informatie en materialen zij niet mogen invoeren in AI-tools, waaronder persoonsgegevens, bedrijfsgegevens en auteursrechtelijk beschermd lesmateriaal.
5. De vernieuwde handreiking benadrukt sterker dat AI niet vanzelfsprekend de beste keuze is. Studenten worden uitgedaagd na te denken over de meerwaarde en betrouwbaarheid van AI, de maatschappelijke en ecologische gevolgen en de momenten waarop menselijke expertise onmisbaar blijft.’
Gerelateerde artikelen
Vakbonden en hogescholen akkoord over nieuwe CAO: 3,5 procent loonsverhoging, 375 bruto eenmalig
De bonden AOb, CNV, FNV Onderwijs & Onderzoek en FvOv hebben deze week een akkoord bereikt met de Vereniging Hogescholen (VH) over de cao voor het hbo voor 2027. Voorstel is dat het salaris per 1 maart volgend jaar met 3,5% omhoog gaat. Daarover moet nog wel gestemd worden door de leden van de bonden.
Minder opleidingen, minder studenten; nieuwbouw Apeldoorn gaat niet door
De nieuwbouw van Saxion in Apeldoorn gaat niet door. Omdat Saxion fors minder opleidingen kan starten dan verwacht, valt ook de verwachte studentengroei tegen. Daarmee is ook de nieuwbouw in het zogenaamde Veldhuisgebied van de baan.
Student IHRM wil eerder behaalde voldoende meenemen, maar moet toch hele vervangende module doen
Een student International Human Resource Management (IHRM) moet alsnog de volledige vervangende module doen voor het vak Organization Theory 2. Het Cobex verklaarde zijn beroep niet-ontvankelijk omdat hij te laat was met het aanvechten van een eerdere beslissing.