Opinie: Doorbreek de Stilte: Pleidooi voor dialoog in tijden van conflict

Sinds 7 oktober woedt er oorlog in Gaza. Binnen Saxion heerst een opvallende stilte rondom dit urgente wereldvraagstuk. Tijdens koffiemomenten, in de wandelgangen en in de collegezalen lijkt de situatie in Gaza geen onderwerp van gesprek. Vergelijkend: bij de start van de oorlog in Oekraïne werd een inzamelingsactie opgezet, werden nieuwsberichten gedeeld van Saxion-studenten en medewerkers die een persoonlijke relatie hebben met de oorlog en werd er een bijeenkomst georganiseerd om samen te komen en over het onderwerp te debatteren. Wordt het tijd om de stilte te doorbreken, door met elkaar de dialoog aan te gaan?

De stilte is opvallend, want het conflict in Gaza is voor Saxion personeel en studenten zeker geen ‘ver- van-hun-bed-show’. Sommige mensen die ik spreek hebben warme banden met onderzoekers en organisaties in Israël en Palestina. En ook al is het conflict verder weg van ons, we worden iedere dag geconfronteerd met de beelden van het aanhoudende conflict. Deze beelden raken iedereen. Ze houden mij in elk geval wakker en versterken het gevoel van machteloosheid. Naast het gevoel van machteloosheid, spoken tegelijkertijd allerlei gedachten door mijn hoofd: Hoe kan ik een oordeel vormen, als ik niet alles weet van dit langdurige conflict? Welke beelden zijn waar en welke zijn onderdeel van propaganda? Welke beelden worden bewust geselecteerd om te tonen en op die manier de mening van de buitenwereld te kleuren? De complexiteit en gevoeligheid die horen bij dit onderwerp maken het lastig om het gesprek aan te gaan, met mezelf, maar ook (en vooral) met de ander. En dat leidt tot… stilte.

Toch is er volgens mij een verantwoordelijkheid als hogeschool om samen met studenten en collega’s het onderwerp wél te bespreken, hoe complex het ook is. Het is een groot onderdeel van onze taak als opleidingsinstituut om onze studenten niet alleen op te leiden tot professionals, maar ook tot personen met een stevig moreel kompas die zich kunnen bewegen en staande houden in een complexe en snel veranderende en diverse samenleving. Het kan daarom niet zo zijn dat ‘te complexe onderwerpen’ vermeden worden. Laat het gevoel van machteloosheid en handelingsverlegenheid niet de reden te zijn om niet te praten.

Als je als docent niet weet hoe je het gesprek aan kunt gaan met je studenten over de oorlog in Gaza of een ander complex onderwerp, vraag dan bij collega’s hoe zij dat doen (of zouden doen). Verken wat er leeft bij de studenten en welke ideeën er zijn, met als doel om meer inzichten te ontwikkelen en diverse perspectieven uit te wisselen. Deze verschillende perspectieven zouden er moeten (en) mogen zijn, dit is ook hoe de praktijk en maatschappij werkt. Door met studenten het gesprek aan te gaan, vervullen wij als hogeschool onze plicht om studenten in te leiden in de maatschappij (denk aan burgerschapsvorming) en niet enkel voor te bereiden als beroepsoefenaar. Uit diverse onderzoeken en vanuit verschillende disciplines wordt bevestigd dat het ontwikkelen van een moreel kompas en ethische betrokkenheid alleen ontwikkeld wordt door in een begeleide omgeving te oefenen met en te observeren bij anderen hoe een moreel kompas fungeert. Een dialogisch gesprek is daarvoor de beste insteek. Tot ver voorbij het koffie- of lunch moment.

Voor het voeren van dialogische gesprekken zijn enkele algemene basisprincipes:

1. Stimuleer een open en respectvolle omgeving in de klas.
2. Stel open vragen die reflectie bevorderen.
3. Luister actief naar studenten en moedig peer-to-peer discussies aan.
4. Integreer praktijkvoorbeelden om abstracte concepten te verbinden met concrete situaties.
5. Bevorder zelfreflectie door vragen te stellen over persoonlijke gevoelens en waarden.
6. Benadruk dat er een diversiteit in meningen mag zijn. Nodig de studenten eventueel uit om een nieuw perspectief in te brengen, dat nog niet genoemd is.
7. Sluit af met een samenvatting en reflectie om inzichten te consolideren.

Via dit opiniestuk geef ik de uitnodiging en aanzet om de stilte te doorbreken, niet alleen over het Hamas – Israël conflict, maar ook voor andere maatschappelijke kwesties die ons bezighouden. We kunnen dit soort onderwerpen niet buiten de deur houden, zeker niet als we de praktijk binnen willen laten en daardoor kunnen we het niet buiten het curriculum houden. Ga daarom de dialoog aan.