In het Franse Turckheim in de Elzas bestaat hij nog: de enige overgebleven nachtwaker van de Elzas. Dit prachtige stadje staat vol met gekleurde vakwerkhuisjes, het ene nog ouder dan het andere en vooral gemaakt van heel veel brandbaar hout.
Aangezien de inwoners van het stadje in vroegere tijden nogal bang waren dat deze mooie huisjes in vlammen zouden opgaan, roept de nachtwaker op elke straathoek ‘Han sori zu Fir und Liacht’ om hiermee de inwoners aan te sporen om hun kaarsen en haarden te doven. In de zomer is hij nog steeds te zien en horen. Mij lijkt overigens het risico op omvallende kaarsen en niet-uitgedoofde haarden in de winter een stuk groter.
Andere inmiddels uitgestorven beroepen zijn de kolen- en schillenboer, pompbediende (in Nederland tenminste), de SRV-man, lantaarnopsteker, stronttonnetjesschepper (…), liftbediende, letterzetter en stadsomroeper, om maar eens wat te noemen.
Toekomstgoeroes
Volgens toekomstgoeroes kan er aan dit rijtje nog heel wat toegevoegd worden in de komende jaren. Bijvoorbeeld de vrachtwagenchauffeur, omdat kunstmatige intelligentie vrachtwagens zelf in colonnes achter elkaar kan laten rijden. Diezelfde kunstmatige intelligentie zou ook radio-dj’s, hypotheekadviseurs, notarissen, advertentieverkopers (yes!) en zelfs voetbaltrainers kunnen vervangen.
In al die beroepenlijstjes heb ik nog nergens de neerlandicus gezien, terwijl ik wel vermoed dat we hier met een zeldzame en uitstervende soort te maken hebben. Al toen ik Nederlands studeerde in Groningen was dit een zeer kleine opleiding (je kende alle studenten van alle jaren, wat zowel voor- als nadelen had).
Inmiddels dreigt de studie helemaal te verdwijnen, door krimp van de instroom. Dat kost de verengelste universiteiten te veel geld vermoed ik. Tegelijkertijd wil onderwijsminister Dijkgraaf de internationalisering remmen en moet tweederde van de bacheloropleidingen in het Nederlands gegeven worden.
Uitstervende soort
Ik kan wel begrijpen dat ik tot een uitstervende soort behoor. Waarom zou je moeten weten hoe het kofschip werkt, of wanneer je een streepje schrijft, een spatie of gewoon aan elkaar? Een tekst structureren hoef je niet meer zelf, dat kan ChatGPT prima voor je doen, net als het zetten van de puntjes op de grammaticale i. En als je een moeilijk woord niet begrijpt, kun je vragen aan ChatGPT om dit in jip-en-janneketaal aan je uit te leggen. Een beetje handige student komt daar wel uit, toch? Wie kan er überhaupt nog foutloos schrijven en waarom zouden we dat willen? Moeten we gewoon niet allemaal jip-en-janneketaal gebruiken?
Als ik je nu de opdracht zou geven om de Sapir-Whorf-hypothese uit te leggen en die in een beschrijving te koppelen aan een casus die je recent vanuit eigen ervaring hebt meegemaakt, denk ik dat bijna niemand dit zomaar ineens uit de losse pols schudt. Eerst moet de inhoud van die hypothese echt begrepen worden. Daar komen woorden in voor als linguïstisch determinisme, die op zichzelf alweer begrepen moeten worden.
Dat gaat niet vanzelf weet ik uit ervaring. En dan moet er vervolgens nog gedacht worden over een situatie waarin juist dit fenomeen een rol heeft. Tot slot moet je nog gaan nadenken wat je je lezer wilt vertellen, hoe je beschrijving eruit gaat zien en wat voor toon je kiest. Op de meeste hbo-opleidingen ontkom je niet aan dit soort opdrachten die gaan om begrijpen, nadenken, koppelen en opschrijven. Probeer dat maar eens met ChatGPT.
Sapir en Whorf hadden trouwens een leermeester (Wilhelm von Humboldt) die vond dat taal de ziel van de natie was. Als we alle taal aan ChatGPT over laten, is die dan de ziel?
Gerelateerde artikelen
Studium Generale over datalekken: die zijn al lang geen ver-van-je-bed-show meer
Afgelopen zomer schudde het datalek bij het bevolkingsonderzoek naar baarmoederhalskanker Nederland wakker. Vorige maand was het opnieuw raak: miljoenen Nederlanders werden slachtoffer van een hack bij Odido. Tijdens een Studium Generale-bijeenkomst werd verslaggever Sterre Woddema extra duidelijk dat datalekken en hacks allang geen ver-van-haar-bedshow meer zijn.
Eerste HBS-studenten in Verenigde Emiraten weer in Nederland, anderen komen zo snel mogelijk terug
De twaalf studenten van de Hospitality Business School die voor hun stage of afstuderen in de Verenigde Emiraten zijn, komen terug naar Nederland. De eerste studenten zijn gisterochtend aangekomen, voor de anderen zijn terugvluchten georganiseerd, laat Inge Doeve (International Office) weten. Saxion wil niet dat ze hun stage afmaken in de regio vanwege het conflict rond Iran.
Column: Poep
De website van het CBS is soms een mooie en wonderlijke plek voor informatie die ik nog niet had, maar waarvan ik ook niet wist dat het leven er een beetje grappiger door zou worden. Bijvoorbeeld hoe oud motorrijders en hun motor zijn of hoeveel mensen last hebben van hondenpoep in hun buurt (6 op de 10 in 2024, een stijging van 57% ten opzichte van 2023). Gemeentes zijn er maar druk mee.