Column: Uitgestorven

Aangezien de inwoners van het stadje in vroegere tijden nogal bang waren dat deze mooie huisjes in vlammen zouden opgaan, roept de nachtwaker op elke straathoek ‘Han sori zu Fir und Liacht’ om hiermee de inwoners aan te sporen om hun kaarsen en haarden te doven. In de zomer is hij nog steeds te zien en horen. Mij lijkt overigens het risico op omvallende kaarsen en niet-uitgedoofde haarden in de winter een stuk groter.

Andere inmiddels uitgestorven beroepen zijn de kolen- en schillenboer, pompbediende (in Nederland tenminste), de SRV-man, lantaarnopsteker, stronttonnetjesschepper (…), liftbediende, letterzetter en stadsomroeper, om maar eens wat te noemen.

Toekomstgoeroes

Volgens toekomstgoeroes kan er aan dit rijtje nog heel wat toegevoegd worden in de komende jaren. Bijvoorbeeld de vrachtwagenchauffeur, omdat kunstmatige intelligentie vrachtwagens zelf in colonnes achter elkaar kan laten rijden. Diezelfde kunstmatige intelligentie zou ook radio-dj’s, hypotheekadviseurs, notarissen, advertentieverkopers (yes!) en zelfs voetbaltrainers kunnen vervangen.

In al die beroepenlijstjes heb ik nog nergens de neerlandicus gezien, terwijl ik wel vermoed dat we hier met een zeldzame en uitstervende soort te maken hebben. Al toen ik Nederlands studeerde in Groningen was dit een zeer kleine opleiding (je kende alle studenten van alle jaren, wat zowel voor- als nadelen had).

Inmiddels dreigt de studie helemaal te verdwijnen, door krimp van de instroom. Dat kost de verengelste universiteiten te veel geld vermoed ik. Tegelijkertijd wil onderwijsminister Dijkgraaf de internationalisering remmen en moet tweederde van de bacheloropleidingen in het Nederlands gegeven worden.

Uitstervende soort

Ik kan wel begrijpen dat ik tot een uitstervende soort behoor. Waarom zou je moeten weten hoe het kofschip werkt, of wanneer je een streepje schrijft, een spatie of gewoon aan elkaar? Een tekst structureren hoef je niet meer zelf, dat kan ChatGPT prima voor je doen, net als het zetten van de puntjes op de grammaticale i. En als je een moeilijk woord niet begrijpt, kun je vragen aan ChatGPT om dit in jip-en-janneketaal aan je uit te leggen. Een beetje handige student komt daar wel uit, toch? Wie kan er überhaupt nog foutloos schrijven en waarom zouden we dat willen? Moeten we gewoon niet allemaal jip-en-janneketaal gebruiken?

Als ik je nu de opdracht zou geven om de Sapir-Whorf-hypothese uit te leggen en die in een beschrijving te koppelen aan een casus die je recent vanuit eigen ervaring hebt meegemaakt, denk ik dat bijna niemand dit zomaar ineens uit de losse pols schudt. Eerst moet de inhoud van die hypothese echt begrepen worden. Daar komen woorden in voor als linguïstisch determinisme, die op zichzelf alweer begrepen moeten worden.

Dat gaat niet vanzelf weet ik uit ervaring. En dan moet er vervolgens nog gedacht worden over een situatie waarin juist dit fenomeen een rol heeft. Tot slot moet je nog gaan nadenken wat je je lezer wilt vertellen, hoe je beschrijving eruit gaat zien en wat voor toon je kiest. Op de meeste hbo-opleidingen ontkom je niet aan dit soort opdrachten die gaan om begrijpen, nadenken, koppelen en opschrijven. Probeer dat maar eens met ChatGPT.

Sapir en Whorf hadden trouwens een leermeester (Wilhelm von Humboldt) die vond dat taal de ziel van de natie was. Als we alle taal aan ChatGPT over laten, is die dan de ziel?