Over Rusland en het Westen: “Misschien stort het huidige regime wel in”

De bijeenkomst begon met een kleine disclaimer van debuterend gespreksleider Britt Krabbe. Gezien de heftige emoties en gevoelens die met de voortrazende oorlog in Oekraïne gepaard gaan, vroeg ze vooral ruimte te laten en respect te hebben voor elkaar gevoelens en identiteit. Bovendien was er een nababbel, waarin met een kop thee en een snack (blini’s) weer even geland kon worden, of eventuele meningsverschillen uitgediept of uitgesproken.

Ruslandkundige Hans van Koningsbrugge kreeg drie scenario’s voorgespiegeld. Ook het publiek kon daarop reageren, via de Mentimeter, een handige interactieve stukje gereedschap dat dikwijls wordt gebruikt tijdens Studium Generale-bijeenkomsten.

Isolatie

Als eerste kwam de stelling aan bod dat Rusland zich de komende jaren verder zal isoleren van het Westen. Van Koningsbrugge: “Poetin realiseert zich dat hij die oorlog niet mag verliezen, tegelijkertijd kan Oekraïne geen territoriale concessies doen. Een diplomatieke patstelling dus, waarbij Oekraïne de steun heeft van het Westen. Het is duidelijk dat ze niet snel bij elkaar gaan komen.”

Het tweede stelling besloeg de opstelling van Europa ten opzichte van Rusland. Hoe realistisch is het dat de EU zich unaniem zal blijven opstellen ten opzichte van Rusland? Van Koningsbrugge wees op twee aspecten. Allereerst de rol van Orban, de premier van Hongarije, die geldt als hoofdpijndossier voor Brussel, al lijkt daarin mogelijk een kentering zichtbaar.

Belangrijker misschien nog wel was volgens hem de strategie waarop Rusland inzet om Europa te kraken: het zó duur mogelijk maken van fossiele energie voor inwoners van de EU. Zo duur, dat ze misschien wel in opstand komen tegen het beleid van hun regering. Vooralsnog werkt dat niet, maar of dat zo blijft is nauwelijks te voorzien, zei Van Koningsbrugge. “Dat hangt er ook vanaf of het deze winter 0 graden of -10 graden wordt.”

Poetin verliest macht?

Het derde en laatste toekomstscenario was misschien wel het meest spannend, ook qua publieksreacties. Dat scenario hield in dat Poetin binnen een jaar zijn macht zal verliezen, waarna dit helpt om de oorlog te beëindigen en de relatie met het Westen te verbeteren. Daarop hadden zowel de zaal als Van Koningsbrugge heel weinig hoop, bleek onder andere uit de Mentimeter.

Ook pessimistisch, maar dan over onderhandelingen tussen Rusland en Oekraïne, was internationale vredesonderhandelaar Fleur Ravensbergen. Gezien alle gebeurtenissen tot nu toe kon ze zich haast niet voorstellen dat het op die manier tot een oplossing komt. Rusland is een agressor die zich niet aan afspraken houdt, maar om tot onderhandeling te komen is wederzijds vertrouwen nodig. Dat is er niet. “Ik vind het verschrikkelijk om te zeggen, want optimisme is cruciaal, maar het is heel moeilijk om een oplossing te zien, omdat het vertrouwen in deze zover weg is.”

Optimisme of realisme

Een somber beeld dus, op meerdere vlakken. Dat werd enigszins gebroken door het rake en hoopgevende optreden van spoken word-artieste Myrthe Nauta, maar tijdens de eerdere gesprekken over de scenario’s nog meer door een Oekraïense uit het publiek. Haar perspectief verschilde van dat van de zaal. Optimisme is juist wat nu nodig is, zei ze. “Hoe willen we dat het zal zijn? Jullie zijn misschien realistisch, maar dat is wat Oekraïners nu nodig hebben om het vol te houden, nu we niet alleen geld verliezen, maar zoveel meer. Dit is het doel en hier gaan we voor.”

Dat was ook eerder tijdens de bijeenkomst al gebleken, toen ze die hoop letterlijk uitsprak en in een toekomstscenario verwerkte, en uitsprak dat zij wel voorzag dat het Russische regime zou kunnen instorten. “Ik geloof in het Oekraïense leger en de steun van het Westen.”