Saxion wil dat medewerkers minder vliegen, maar aantal vluchten ging vorig jaar juist door het dak

Het is slechts een korte passage in de 207 (!) pagina’s van het jaarverslag, maar wie goed leest ziet dat er kraakhelder staat dat het aantal vliegbewegingen door collega’s vorig jaar explosief omhoogging. 1161 vluchten werden vorig jaar door collega’s gepakt, 46 procent meer dan een jaar eerder. Het aantal vliegkilometers nam met ongeveer een derde toe. En dan werd er ook nog eens 69 keer gevlogen voor afstanden korter dan 750 kilometer, terwijl de afspraak eigenlijk is dat dit helemaal niet meer gebeurd.

Goed lezen, dat deden docent-onderzoeker Lida Klaver en lector Vernieuwend Onderwijs Symen van der Zee van de APO in ieder geval wel. Daarbij gingen de wenkbrauwen op zijn zachtst gezegd omhoog, vertelt laatstgenoemde, en ze besloten aan de bel te trekken bij SaxNow. Hun lectoraat is juist volop bezig met duurzaamheid en de SDG’s, onder meer door onderzoek te doen naar aanpakken voor burgerschapsonderwijs en door het ontwikkelen van een raamwerk om te werken aan het moreel kompas op de hogeschool.

Van der Zee: “Je kunt de SDG’s natuurlijk wel op het dak knallen, maar dan moet je daar ook iets mee doen. Dan is het heel gek dat de vliegkilometers zo omhoogvliegen.”

De twee vroegen zich af of er met ‘een stukje’ in het jaarverslag voldoende aandacht zou zijn voor de toename van vliegbewegingen. Klaver: “Dat staat dan heel klein in zo’n verslag, ik vraag me af hoeveel mensen dat lezen.”

Maar daar blijft het niet bij; er leven nog veel meer vragen bij het duo, vragen waarvan ze zich afvragen of Saxion er überhaupt een antwoord op heeft of bezig is met de beantwoording ervan. Heeft Saxion bijvoorbeeld in beeld wie de frequent flyers zijn? Bij wie ligt de verantwoordelijkheid voor het vlieggedrag, bij de individuele medewerker of de organisatie?

En dan is er nog de internationalisering. Saxion heeft allerlei partner- en samenwerkingsverbanden, onderzoekers gaan naar internationale conferenties en Saxion zet intensief in op E³udres², een samenwerking met 9 Europese onderwijsinstellingen.

Klaver zegt zelf niet te willen vliegen, uit principe, ook als haar dat een enorme reistijd oplevert, zoals bijvoorbeeld bij een eerder werkbezoek aan Florence. Toch snapt ze ook dat anderen dat wél doen, zegt ze. “Ik snap ook hoe complex het is, en hoe de belangen kunnen botsen. Mijn thuissituatie staat een langere reistijd toe en ik krijg de ruimte van mijn leidinggevende om die tijd te nemen. Dus hoe vliegen we eigenlijk de internationalisering aan?”

AVG

Wenda Hans, regisseur duurzaamheid bij het Sustainable Saxion Team (SST), is blij met het signaal, zegt ze. Niet met het toegenomen aantal vluchten: daar baalt ze van. “Het is duidelijk dat we daar iets mee moeten.” Een lijstje met veelvliegers kan ze niet geven, zegt ze gelijk. “Dat kan niet vanwege de AVG. Ik mag niet zien wie de frequent flyers zijn.”

Wel zegt ze bezig te zijn met uitzoeken welke academies en diensten naar verhouding nou erg veel vliegen. En heel interessant: de APO, de academie waarvoor Van der Zee en Klaver werken, kwam zelf naar het SST. “Die zeiden: klopt dit en hoe kunnen we hier iets aan doen?”

Hans zegt niet de illusie te hebben dat Saxion dit allemaal binnen een jaar gaat oplossen. Een aantal mogelijke verklaringen voor de toename heeft ze al wel, al is dat zonder echte analyse soms ook speculeren. Zo wisselde Saxion eind 2023 van reisagent, en leverde dat ‘opstartproblemen’ op. “Het kan bijvoorbeeld zijn dat er daardoor wat boekingen tussendoor zijn geglipt”, zegt ze. “Ook kreeg misschien niet iedereen de vraag of deze reis wel echt noodzakelijk is in het systeem, terwijl dat normaal wel zo is.”

Ook is het zo dat in administratiesysteem Afas directe leidinggevenden een aanvraag voor een vliegbeweging kunnen goedkeuren. In het verleden was dit de directeur. “Misschien werkt dat drempelverlagend”, zegt ze.

De 69 vluchten op een afstand korter dan 750 kilometer zijn ‘voor het gros’ vluchten die aansluiten op intercontinentale vluchten. Iemand moet dan van de ene stad in China naar de andere, geeft ze als voorbeeld. “En hoewel er dan vaak prima treinverbindingen zijn, lukt het internationale reisaanbieders niet daar echt overzicht van te bieden. Je kunt dan vanuit Nederland moeilijk treintickets boeken, en dan wordt het al snel een reis met het vliegtuig.”

Negatieve impact versus positieve

De vraag over internationalisering is een heel belangrijke, vindt zij ook. “Want hoe bepaal je nou of de positieve maatschappelijke impact van ergens aanwezig zijn, opweegt tegen de negatieve impact van het vliegen?” Ze heeft daarbij ook wel wat voorbeelden. “Een afstudeerbegeleider met een student op Curaçao, die kan wat mij betreft prima zijn gesprekken online doen, tenzij er sprake is van een noodgeval.”

Pleziertripjes zijn volgens haar uit den boze. “En er worden in mijn beleving nog voldoende vluchten gemaakt waarvan ik denk dat het vooral is omdat het leuk is om die reis te maken.”

Het SST werkt samen met International Office (onderdeel van OSS) aan een landen- en partnerstrategie, zegt Kim Venema, programma manager bij het International Office. Duurzaamheidsoverwegingen – ook over vliegen- zijn volgens haar daar een integraal onderdeel van. Zo zijn alle studiereizen van minder dan dertig dagen in de toekomst in Europa. Venema: “Short term trips zijn straks binnen Europa.”  

Compensatie?

Ook zij onderschrijft het spanningsveld tussen internationalisering en duurzaamheid waar het gaat om vlieggedrag. Ze voorziet dat bijvoorbeeld studentenwerving, het grote chipproject Beethoven en E³udres² ervoor zorgen dat het aantal reisbewegingen in de toekomst niet minder wordt. Al ligt de focus in de nieuwe partnerstrategie wel meer op Europa, bijvoorbeeld door Europees hoger onderwijssamenwerkingsverband E³udres². “We gaan vooral voor het intensiveren van ons netwerk, niet voor het uitbreiden.”

Toch blijft het zaak scherpe afwegingen te maken waar het gaat om duurzaamheid, zegt ze. “Volgens mij heeft corona getoond dat veel meer online kan dan we dachten. Het gaat altijd om de discussie over nut en noodzaak.”

Wenda Hans, tot slot, heeft nog een positieve noot te melden over vliegen op Saxion. Iedereen die nu een vlucht boekt, krijgt volgens haar in de kostenopgave niet alleen de prijs te zien, maar ook de CO2-belasting die de geboekte vlucht oplevert. Ter bewustwording.

Al is die positieve noot wellicht wel een dure, gezien het toegenomen aantal vluchten. Saxion betaalt namelijk per ton uitgestoten CO2 door vliegreizen 100 euro compensatie. Die gaat naar de Anthesis Group, die het investeert in klimaatprojecten. Hans: “Ik ben eigenlijk helemaal niet van het compenseren, maar ik wil wel opmerken dat Saxion volgens mij de enige hogeschool is die op deze manier dit doet.”