Column: Wij maken de maatschappelijke democratie

Dat hoge energieprijzen lang niet voor iedereen hetzelfde uitpakken is geen verrassing, maar dit neemt niet weg dat een groot deel van de Nederlanders minder gas en elektra moet gebruiken. Tijdens de zachte novembermaand was dat nog te doen, maar het wordt lastig nu winterse temperaturen en sneeuwverwachtingen het weerbeeld voor december lijken te bepalen.

Online wisselen we massaal isolatietips uit en er zijn wachttijden voor zonnepanelen, voorzetglas en isolatiegordijnen. Wie thuis toch in de kou zit, kan een beetje opwarmen in een van de Warme Kamers die het Leger des Heils opende in meer dan honderd gemeentes. Het Leger des Heils, kerken, buurthuizen en andere maatschappelijke organisaties blijken een belangrijk vangnet, ook in tijden van energiearmoede. Warme plekken en warme maaltijden zijn beschikbaar voor wie het kan gebruiken.

Tegelijkertijd worstelen ook deze instellingen met de hoge stookkosten en zijn zij afhankelijk van de vrijwilligers om de handen uit de mouwen te steken. Het is goed denkbaar dat we de komende tijd van economische malaise en personeelstekorten de oplossingen weer meer zelf moeten gaan organiseren. Een geluk bij een ongeluk is dat Nederlanders dit heel goed blijken te kunnen.

Kijken naar de overheid

In tijden van crisis kijken we vaak als eerste in de richting van de overheid. Hoe gaat die de crisis oplossen? En terwijl de overheid nog bezig is om de steunmaatregelen af te ronden die golden voor ondernemingen tijdens de coronacrisis, is het volgende pakket aan steunmaatregelen in de vorm energietoeslagen al uitgerold. Het is een groot goed dat dit zo snel geregeld is, maar deze tegemoetkoming neemt lang niet alle zorgen weg. Sportclubs en verenigingen, maar ook musea en culturele instellingen dreigen te moeten stoppen door de oplopende prijzen. De plekken waar we gezondheid en geestelijke verrijking vinden, maar bovenal elkaar ontmoeten, lijken ineens niet meer vanzelfsprekend te zijn.

Deze realisatie leidt tot een hernieuwd besef van de waarde van sociaal kapitaal: de waarde in de verbindingen die we als mens met elkaar hebben. Dit kunnen informele contacten zijn maar ook de ontmoetingen binnen het verenigingsleven en vrijwilligerswerk. Het is dit maatschappelijke middenveld dat bijdraagt aan de weerbaarheid van de democratie. Het is de basis waar je als burger aan bij kunt dragen en op terug kunt vallen indien het nodig is.

Zelf regelen

Wanneer we het over de democratie hebben, dan doelen we daarbij impliciet op de vertegenwoordigende democratie: het bestuur dat via directe of getrapte verkiezingen het algemeen belang dient. Als de aflopen jaren iets duidelijk werd, dan is dat wel de wezenlijke rol van juist de maatschappelijke democratie. Wat doen we als inwoners voor onze naasten, de buurt en de samenleving? Volgens het Sociaal en Cultureel Planbureau zet ongeveer de helft van de volwassen Nederlanders zich onbetaald in voor de samenleving. Volgens Lucas Meijs, Professor Strategische Filantropie en Vrijwilligerswerk van de Erasmus Universiteit, zijn Nederlanders het gewend om dingen zelf te regelen.

De afgelopen weken waren hier mooie voorbeelden van te vinden. Zo stortten burgers massaal hun 190 euro energietoeslag op de rekening van de sportclub, om zo de club overeind te houden. Betrokken inwoners realiseerden weggeefkasten in buurten en op schoolpleinen. Binnen Saxion is Social Rebel actief, een groep Saxion docenten en studenten van de opleiding Social Work, die onder andere de pop-up ruilhoek organiseerde.

Collega’s zetten zich in als vrijwilliger

Al pratend over dit thema, ontdekte ik hoeveel collega’s zich wekelijks inzetten als vrijwilliger. Zo is er een collega die tennist met dementerende senioren, een andere collega die als pleegouder kinderen uit de crisisopvang opneemt in zijn gezin, een collega die historische rondleidingen in haar stad verzorgt en verlenen veel van onze collega’s mantelzorg aan een naaste. Het zijn dit soort positieve voorbeelden die mij inspireren en een tegenwicht bieden aan het dominante beeld van de geïndividualiseerde samenleving.

Ik sluit mijn laatste column van dit jaar dan ook graag af met deze positieve noot en wens alle collega’s en studenten alvast een fijne welverdiende (kerst)vakantie.