Column: Krimp

Dat verklaart misschien ook het wat wonderlijke besluit om vorige maand deze gemeente te kiezen voor achtereenvolgend een studenten- en een personeelsfeest, ondanks het feit dat dit voor het overgrote deel van de genodigden niet de meest praktische plaats is. Al ligt het natuurlijk wel tussen de locaties Enschede en Deventer, dus mogelijk is er voor gekozen om het minste gemopper te genereren; zelfs wanneer dit ten koste gaat van de opkomst.

Een van de thema’s die in dit jaarverslag centraal staan (en ook in eerdere jaarverslagen) is het toekomstperspectief van krimp. In het jaar 2021 nam de instroom van studenten aan bekostigde opleidingen met 3% af. Dat is een forse afname. Saxion staat niet alleen in deze ontwikkelingen: het hele HBO heeft last van krimp. Simpelweg gezegd verliezen wij snel marktaandeel aan de universiteiten. Een steeds verder krimpend aantal VWO’ers kiest voor de hogeschool, en een groeiend aantal havisten kiest ervoor om door te stromen naar het VWO en ons links te laten liggen. Het probleem is dusdanig nijpend dat er zelfs een speciale commissie voor in het leven is geroepen.

Wapenen tegen krimp

Ondertussen zoeken hogescholen naar verschillende strategieën om zich tegen krimp te wapenen. Eén route is om meer in te zetten op internationalisering. Dit is echter onder politici steeds minder populair, omdat internationale studenten (zolang ze van binnen de EU komen) vooral geld kosten en daarmee onderwijsbudgetten onder druk zetten. Ze leveren natuurlijk de maatschappij ook weer geld op als ze blijven, maar aangezien de grootste groep Duitsers zijn, is het maar de vraag hoeveel er blijven plakken. Daarnaast willen sommige universiteiten -die voorop liepen in internationalisering- nu juist graag middelen om studentenaantallen te beperken, omdat ze de enorme groei niet aankunnen.

Een tweede strategie is het aanbieden van meer soorten diploma’s, om zo nieuwe groepen studenten aan te boren. Onderdeel hiervan is groei van het aantal Associate Degree’s (AD). Nu ben ik een groot voorstander van het AD, omdat het een middel is om mensen met een MBO-diploma, die daar anders niet voor zouden hebben gekozen, toch te laten doorstuderen. Maar ik weet niet zeker of het werkt als strategie om de studentenaantallen op te voeren, aangezien je ook het risico loopt dat je AD’s gaan concurreren met vergelijkbare bacheloropleidingen. De HBO-masters die overal opspringen doen dat niet, maar ik krijg niet het idee dat die tot nu toe veel studenten trekken.

Concurrentie

De derde strategie, specifiek voor Saxion, is inspelen op demografische veranderingen. Specifiek de weinig veelbelovende bevolkingsgroeicijfers voor Twente en de Achterhoek. Als reactie hierop kijkt ons CvB meer naar het westen. “We zien vooral kansen om ons aanbod uit te breiden in Apeldoorn en Deventer”, klinkt het. Die regio’s lijken inderdaad minder gevoelig voor krimp dan verder naar het Oosten. Maar, in het Oosten is ook beduidend minder concurrentie. Als je in Twente naar de hogeschool wil, heb je eigenlijk nauwelijks een alternatief voor Saxion. Maar vanuit Deventer en Apeldoorn zijn de HAN (Arnhem), Windesheim (Zwolle) en de HU (Utrecht en Amersfoort) eveneens prima haalbare opties.

Te negatief gedacht? Wellicht. Maar een veelzeggende paragraaf uit het jaarverslag zijn de instroomcijfers per locatie in 2021. Apeldoorn had een krimp van 5,6%, Deventer van 2.1%. En wat was de enige vestiging die een bescheiden groei kende? Die hopeloze krimplocatie Enschede.  

Aangaande de studentenaantallen in onze hoofdzetel Rijssen-Holten zijn mij geen actuele cijfers bekend.