Column: Huiswerk in komkommertijd

Met de zomervakantie voor de deur popt in mijn gedachten te pas en te onpas de term ‘komkommertijd’ op. Komkommertijd in de zin dat alles even tot stilstand lijkt te komen en het leven wat meer kabbelend aanvoelt. Volgens Onze Taal wordt met ‘komkommertijd’ de zomerperiode bedoeld waarin voor verschillende beroepsgroepen, waaronder politici, het werk wat meer stil komt te liggen, behalve dan voor de komkommerkwekers voor wie de zomer juist de drukste periode van het jaar is.

Maar daar is deze zomer geen sprake van. Zo worden er vanwege de boycot van Russisch gas naar ad-hoc oplossingen gezocht om onze gasvoorraden te beschermen. Bijvoorbeeld door vervuilende steenkolencentrales, gesloten om klimaatdoelen te bereiken, te heropenen als gevolg van deze acute crisis. Startte eind juni de parlementaire enquêtecommissie aardgaswinning Groningen met de opdracht te onderzoeken hoe decennialang boringen hebben kunnen plaatsvinden ondanks de veiligheidsrisico’s voor omwonenden, door nood-breekt-wet wordt er nu gesproken over het intensiveren van boringen in Groningen.

Voor of tegen

Alsof dat nog niet genoeg is, kondigt het kabinet ook stevige plannen aan voor het terugdringen van stikstof. De zomer van 2022 begint met grootschalige boerenprotesten in de vorm van wegblokkades maar ook met ernstige agressie jegens politici en politie. Ongewild lijkt het beeld te ontstaan dat je voor of tegen de boeren bent en daarmee voor of tegen de overheid. Simplistische enquêtes over het draagvlak voor de boerenprotesten dan wel het kabinetsbeleid wekken zo de schijn dat de bevolking in twee groepen onder te verdelen is. Zelden doen zulke vragen recht aan de complexiteit van het vraagstuk of de meer genuanceerde opvattingen. Ondertussen verwachten wij dat de overheid ook hier met oplossingen komt.

Dan is de zomer van 2022 ook nog het moment waarop we nog meer de gevolgen gaan voelen van het personeelstekort. Zonvakanties via Schiphol staan op de tocht, maar ook treinreizen of horecabezoek zijn niet vanzelfsprekend als gevolg van de vergrijzing, economische groei en oplopende Covid-besmettingen. Dit personeelstekort wordt extra voelbaar nu kinderopvanglocaties sluiten, huisartsen niet meer te bereiken zijn of zoals in mei dit jaar, de Ketheltunnel bij de snelweg A4 in Rotterdam in beide richtingen dicht bleef vanwege twee zieke tunneloperators. De ‘Summer of 69’ wordt de ‘Zomer van 2022’ maar dan net anders.

Het afgelopen jaar kwam de Tweede Kamer een aantal keer noodgedwongen terug van reces. De coronamaatregelen, de Toeslagenaffaire en de oorlog in Oekraïne vroegen om debat en politieke besluitvorming. Kijkend naar de ontwikkelingen die de zomer van 2022 inluiden, lijkt de vraag gerechtvaardigd of politiek Den Haag überhaupt wel met zomerreces kan gaan. Van komkommertijd is in ieder geval geen sprake. De geopolitieke, economische, sociale en humanitaire crises grijpen allen op elkaar in. Niet eerder is de complexe samenhang tussen maatschappelijke opgaven zo duidelijk geworden als deze zomer. Dit vraagt om verstilling en afstand nemen maar juist daar lijkt geen tijd voor.

Wij zijn de democratie

Toch hoop ik, met het risico als moraalridder te worden gezien, dat we deze zomer gebruiken om na te denken over wat het betekent om burger te zijn. We kunnen niet achterover leunen en alles aan de overheid overlaten. De democratie: dat zijn wij. Naast de rechten die het burgerschap met zich meebrengt, moeten we ons ook bewust zijn van onze verantwoordelijkheden en dan vooral hoe we ons inspannen voor de collectieve belangen, voorbij onze eigen belangen en behoeften.

John F. Kennedy’s uitspraak “Ask not what your country can do for you—ask what you can do for your country” is meer dan ooit actueel, al zou ik ‘land’ willen omdopen naar ‘samenleving’. Deze zomer doet een beroep op onze denkkracht en inzet. Hoe willen we bijdragen aan de weerbaarheid van onze democratie in tijden van polarisatie en fake news?

Het wordt dan weliswaar geen komkommertijd, de zomervakantie is bij uitstek een periode voor reflectie en overdenking. Wat mij helpt is om het geschiedenisboek van mijn zevenjarige zoon door te bladeren. Pas dan realiseer je je hoe wij als mensheid door de eeuwen heen grote bedreigingen het hoofd hebben weten te bieden. Het waren uiteindelijk de denkkracht en de saamhorigheid van het collectief die hierin de drijvende kracht zijn geweest.