Opinie: SMART-doel behaald, maar ook iets geleerd?

Iedere student kent de cyclus wel. SMART-doel opstellen, werken aan dit doel, doel behalen en uiteindelijk een reflectieverslag schrijven. Al vanaf het eerste leerjaar wordt erop gehamerd hoe belangrijk het is dat doelen SMART worden opgesteld. Maar is dat wel zo? Is het niet, onder andere, eerder zo dat docenten het vakje ‘evaluatie ontwikkeling’ kunnen afvinken?

Ik merk vooral een hunkering bij anderen om doelen te stellen en die te halen. Want wat ben je eigenlijk nog zonder behaalde doelen in een prestatiemaatschappij waarin alleen gekeken wordt naar ‘behaald of niet’? De ontwikkeling die je hebt doorgemaakt kan fundamentele veranderingen teweegbrengen in iemands persoonlijke en professionele ontwikkeling, maar omdat er geen SMART-doel was opgesteld zou dit geen waarde hebben.

De universiteit van Minnesota schrijft zelfs dat: “SMART-doelen effectief zijn omdat ze ontwikkeld zijn om realistisch te zijn. Wanneer doelen realistische zijn, is er een grotere kans om het doel te behalen. Daarnaast zijn SMART doelen ook ontwikkeld om meetbaar te zijn zodat je weet wanneer je deze behaald hebt, want dan pas kan je prestaties erkennen”.

Vierkant blokje door een rond gaatje

Voor de wetenschappelijke basis van dit stuk eerst even wat geschiedenis. SMART-doelen zijn in 1981 ontwikkeld door George Doran, Arthur Miller en James Cunningham om managers te helpen om doelen vast te stellen. Specifiek, meetbaar, acceptabel, realistische en tijdgeboden doelen moesten ervoor zorgen dat werknemers wisten wat de managers van hun verwachten. Maar enkele zinnen later wordt er in het artikel ook beschreven hoe niet elk doel aan alle vijf ‘criteria’ hoeft te voldoen. Persoonlijk heb ik op Saxion nog nooit een SMART-doel mogen inleveren zonder dat aan alle ‘criteria’ werd voldaan.

Waarom houdt Saxion zich zo krampachtig vast aan deze formule? Wanneer een doel niet SMART is geformuleerd, krijgen studenten hun doel zonder feedback terug, met de verwachting dat ze het in de SMART-formule persen. Een vierkant blokje dat door een rond gaatje moet worden geduwd.

Mijn beste hypothese is tweedelig. Ten eerste vinden veel studenten het lastig om doelen op te stellen, dus is het makkelijk als ze een formule krijgen waarin ze alleen hun eigen variabelen in hoeven te vullen. Veel studenten zullen niet doorhebben dat deze kaders ook de grenzen van hun mentale gevangeniscel zijn. Daarbij is het deels waarschijnlijk ook zo dat docenten de ontwikkeling van studenten makkelijk kunnen evalueren, doel behaald of niet. Maar of studenten deze ontwikkeling in de praktijk ook kan doorvoeren is de vraag.

Gemiste studiepunten

Je ontwikkeling wordt gelijkgesteld aan het stellen van doelen en vooral het behalen ervan. Erachter komen dat je doel uiteindelijk toch niet realistisch was, of niet bij je paste, resulteert er vaak in dat je het doel niet behaald. Dat kan in het ergste geval kan leiden tot gemiste studiepunten, terwijl een student zich misschien enorm heeft ontwikkeld.

Dat brengt ons terug naar 1981. De SMART-formule was nooit bedoeld voor persoonlijke en/of professionele ontwikkelingsdoelen, maar wordt hier nu wel voor gebruikt. Dit leidt met regelmaat tot gefabriceerde doelen die soms maar weinig relevantie hebben met het werkelijke doel waar de student zich in ontwikkelde.

Na het beschreven tijdsbestek schrijf je een reflectieverslag, waarbij je laat zien hoe goed je het doel hebt behaald. Dat lijkt nodig, want het lijkt alsof je faalde als je die doelen niet haalde. Of de student nu ook echt iets heeft geleerd, dat blijft giswerk. Ik wil hiermee niet zeggen dat doelen stellen totaal nutteloos is, maar het vastleggen van doelen in een formule die niet past schiet zijn doel volledig voorbij.