Column: Alarmbellen

Al zo’n anderhalf jaar verschijnen geregeld verontrustende artikelen over lege collegezalen. Bij de hogeschool Amsterdam is het opkomstpercentage bij colleges inmiddels gezakt tot 31 procent. Ik heb geen cijfers over Saxion, maar dat wij er wel degelijk last van hebben is vrij zichtbaar. Toch wordt er bij ons nauwelijks over gediscussieerd, in tegenstelling tot bij onze collega-hogescholen. Zie bijvoorbeeld hier, hier, hier of hier. Misschien is het omdat we zo druk zijn met herinrichting, bezuiniging en dalende studentenaantallen, dat het een beetje aan ons voorbij lijkt te gaan.

Lijkt te gaan, want op opleidingsniveau gaan de gesprekken hier natuurlijk wel degelijk over. Laten we eerlijk zijn - en ik weet dit uit ervaring - voor een bijna lege collegezaal staan is ook niet bepaald goed voor je ego als docent. Dan moet je echt wel even slikken.

En voor een opleidingsniveau waarin een fors deel van het onderwijs is vormgegeven als groepsopdrachten, beroepsauthentieke situatie enzo, is het bijvoorbeeld best een probleem als halve groepen niet komen opdagen en daarmee hun groepsgenoten opzadelen met de consequenties. Dus op de werkvloer is het een issue. Het verschilt per opleiding, per vak, maar de tendens is zichtbaar en collega’s en studenten zelf lijden eronder.

Prioriteiten

Maar bestuurlijk? Ik hoor er weinig over, in een tijd waarin er een behoorlijke obsessie heerst om zaken centraal te bepalen. Vreemd ook, omdat het tegengaan van studie-uitval en studievertraging wel degelijk tot onze prioriteiten behoren. En juist aanwezigheid bij colleges lijkt direct verband te hebben met studieresultaten en studie-uitval. Wil je daar dan niet ook als hogeschool op sturen? Of op zijn minst als bestuur normerend optreden?

En natuurlijk moeten we ook in gesprek over de oorzaken. Absoluut, het speelt mee dat studenten in grote mate thuis blijven wonen en dat thuis soms 1,5-2 uur reizen van Saxion is. Dan is een scherpe calculerende keuze gauw gemaakt. En corona speelt een rol, al was de trend daarvoor al zichtbaar. En afnemende aandachtsspanne (jonge mensen vinden het oprecht zwaar om anderhalf uur hun aandacht ergens bij te houden. Ik trouwens ook), toenemende bijbanen etc. 

En misschien maken we het wel heel gemakkelijk, met colleges online en kennisclips en steeds minder gebruik van boeken omdat studenten die toch niet lezen. En heel misschien is een (klein) deel van ons onderwijs ook gewoon niet zo goed of nuttig.

Aanwezigheidsplicht?

Een aanwezigheidsplicht dan? Ik ben daar nogal ambivalent over. Aan de ene kant heb ik altijd gevonden dat hoe schoolser je het onderwijs inricht, hoe meer studenten zich als scholieren gedragen. En dat is problematisch, als je mensen opleidt tot beginnende beroepsbeoefenaars. Daar moet je immers een hoge mate van eigen verantwoordelijkheid en autonoom beoordelingsvermogen van kunnen verwachten.

Aan de andere kant zie ik ook de schade die het oplevert. Niet alleen qua studieresultaten, maar ook in de kwaliteit van het geleerde. Onderwijs is niet iets dat je alleen maar consumeert als Netflix. Juist gesprekken rond colleges tussen studenten -zelfs al is het klagen over hoe slecht en zinloos het laatste anderhalf uur was - is vaak buitengewoon nuttig voor grip op het vakgebied. Maar die gesprekken voer je niet met elkaar als je helemaal niet komt opdagen.

Nog los van andere voordelen, zoals de zo noodzakelijke sociale ontwikkeling (dat hebben we gezien in de corona-jaren) of het toekomstige netwerk dat je mist als je je studietijd doorbrengt achter de kassa bij de Albert Heijn.

U hoort het, ik heb - in tegenstelling tot wat u en ik van mij gewend zijn - ook geen pasklare oplossing. Maar de alarmbellen gaan af en ik denk niet dat we dit probleem kunnen negeren.