Nieuwe RvT-voorzitter Christa Boer: ‘We moeten de moeilijke vragen blijven stellen’

De raad van toezicht is doorgaans terughoudend met interviews. Waarom gaat u in op dit interviewverzoek?
“We zijn samen met het college van bestuur verantwoordelijk voor de goede gang van zaken op Saxion. Ik vind het belangrijk om de RvT ook een gezicht te geven, want ik denk dat veel mensen niet weten wat doen en dat we een formele rol hebben, waar ook allerlei regels aan verbonden zijn. Maar we hebben ook een klankbordrol en we proberen het college met de vijf RvT-leden te steunen in goede en minder goede tijden. Daar wil ik graag – in dit geval – mijn gezicht aan geven. Dat past denk ik wel bij de transparantie van bestuur in hoger onderwijs om ons op deze manier te presenteren. Zeker ook in deze roerige tijd.”

De RvT heeft onafhankelijke en kritische rol, maar geeft ook advies en steun zoals u zelf zegt. Hoe vult u dat in?
“Toen ik begon als toezichthouder vond ik dat best wel spannend. Want vanuit de contracten die je tekent krijg je heel veel verantwoordelijkheid, maar je bent niet degene die bestuurt. Ik heb een leergang voor beginnende toezichthouders gedaan, omdat het in Nederland niet een rol of een functie is, maar een vak. Waar ik zelf best wel in moest groeien: hoe maak je onderscheid tussen besturen en juist achteroverleunen en meer adviserend en ondersteunend zijn?

Dit maken we ook expliciet in onze overleggen met het CvB. Die heeft de ruimte om te zeggen: nu zit je iets te veel in mijn besturende rol. Aan de andere kant proberen we ook open en transparant te zijn, en kunnen de bestuurders ook met ons sparren. Onlangs sprak ik met een collegelid en die gaf aan dat ze graag vragen van ons krijgen die ze net even wat verder laten nadenken dan in de dagelijkse gang van zaken.

Support geven is een andere belangrijke taak, want Saxion gaat door heel roerige tijden. We hebben ook buiten de vergadering om contact, om vragen te stellen, sparren en overleg. Dan heeft een college van bestuur ook de mogelijkheid om even het hart te luchten.”

U benoemt de rol van de coöperatie en het samenwerken. Maar u heeft ook die onafhankelijke en kritische rol. Hoe geeft u die rol vorm?
“Zeker. Vanuit de expertise die de RvT-leden van buiten naar binnen meebrengen stellen we ook veel kritische vragen. Want we zijn mede-verantwoordelijk voor het goed functioneren van Saxion, bijvoorbeeld als de begroting niet goed loopt. Of bij een kritisch proces als de academie-herschikking. Dan moeten wij zelf ook in de spiegel kunnen kijken. Mijn insteek is dat als je dat aan de voorkant goed bespreekt, dat je plan dan beter wordt. We hebben weleens vurige discussies. En we kunnen het gewoon niet eens zijn. Dan is de vraag: hoe gaan we dat oplossen?

Wat was zo’n moment dat de RvT en het CvB het niet eens werden?
“Nou bijvoorbeeld toen de meerjarenbegroting van saxion niet goed liep, daar hebben jullie ook over gepubliceerd. Er was te weinig perspectief op de toekomst. Daarvoor moet je wel zo’n begroting goed kunnen lezen als toezichthouder, want zo’n begroting geeft een inzicht in de toekomst. Dit is wel een voorbeeld van waar we echt ingrepen.”

Hoe zit dat met het in gang zetten van de reorganisatie, wat was de rol van de RvT daarin?
“De academie-herschikking heeft natuurlijk enorme consequenties. Soms stelt de RvT eerder dan het CvB de vraag: zitten we nog goed met de structuur? Voor een college is het moeilijk om daar een antwoord op te bieden. Als wij dan strategische-adviserend optreden en dat soort hits geven, dan levert dat spanning op. Want wil de RvT nu een strategisch gesprek? Of wil de RvT dit écht: nadenken over een toekomstige structuur?

Zo’n vraag stellen aan het college, is heel spannend. Want het heeft consequenties. Als toezichthouder moet je dus ook voorzichtig zijn, soms niet alles zeggen. Maar in dit geval gebeurde dat dus wel, achter de schermen in een binnenskamers gesprek.”

De RvT gaf dus de aanzet voor de reorganisatie. Wat is de rol van de RVT nu die in volle gang is?
“De academieherschikking en de reorganisatie die daarbij hoort kwam dus voort uit meerjarengesprekken die we hadden met het CvB. Dat vonden we nodig, want als je goed kijkt waar het met het hoger onderwijs heengaat, dan zie je dat interdisciplinair werken essentieel is omdat de problemen steeds complexer worden. Maar ook dat het belangrijk is om een aantal highlights te hebben, waarmee je je als Saxion kunt presenteren aan nieuwe studenten. Dat is makkelijker als je een wat eenduidiger structuur hebt. Dat helpt je ook om slagvaardiger te worden.”

Nu hou ik heel erg van verandering, dat zit in mijn natuur. Maar ik weet ook dat er mensen zijn die daar minder affiniteit mee hebben. Dit is gewoon heel heftig voor een organisatie, en dan moet je wel perspectief hebben: dat de reorganisatie iets voor de toekomst gaat opleveren. Die gesprekken voeren we heel veel. En ik denk echt dat als dit stuk is afgerond, dat je dan weer kunt gaan bouwen.

Maar dat het zorgen geeft is duidelijk. Bijna alle kennisinstellingen hebben bezuinigingsopdrachten en in heel het land is er veel onrust.”

Het onderwijs wordt niet geraakt, is het mantra. Hoe waarborgt u dat?
“In het plan dat er ligt wordt er heel weinig inbreuk gemaakt op het primaire proces. De docent blijft en kan het onderwijs verzorgen. Doordat we de reorganisatie met elkaar doormaken komt er misschien ook weer ruimte om in te gaan op nieuwe uitdagingen. Denk aan AI. Nog los van toetsing zie je dat onze studenten gewoon anders leren en zich anders bewegen. Je hoopt dat deze herziening meer kennis en kunde bij elkaar gaat brengen over hoe je hiermee om moet gaan. Maar de glazen bol hebben wij ook niet, je doet je best om dingen vooruit te bedenken.”

Onderwijs is niet alleen de docent voor de klas, maar ook bijvoorbeeld de aanwezigheid van studentpsychologen en frontoffices om studenten op weg te helpen. Dat helpt bij studentenbinding en studentsucces. Offer je daar niet met deze reorganisatie?
“We trekken in deze herschikking best intensief met het college op, ook in de besluitvorming. Studentsucces speelt al heel lang, en heeft ook in de medezeggenschap aandacht. Wat ik mooi vind is dat er een meer geïntegreerd plan gaat komen vanuit het college van bestuur hoe we hier in de toekomst mee omgaan. Ja, er worden wat bestaande structuren misschien afgebroken, maar er komen ook nieuwe manieren om studenten te helpen vanuit een geïntegreerd plan. Ik denk dat daar behoefte aan is. Dat lijkt me goed, omdat mijn indruk ook is dat Saxion soms één activiteit op twintig manieren uitvoert.

Natuurlijk heeft het nadelen om met dingen te stoppen, daar zitten altijd nadelen aan. Maar het levert ook weer lucht en ruimte op voor een meer geïntegreerd beeld. En studentsucces, dat was mijn portefeuille de afgelopen vier jaar als toezichthouder. Dat is gewoon niet van de agenda geweest.”

Adviesbureau Boer & Croon is in de arm genomen voor het ontwerp van de reorganisatie, maar ook voor de begeleiding ervan. Dat bureau deed ook al de werving voor de raad van toezicht. Hoe bewaakt u dat de keuzes die gemaakt worden ook echt door Saxion worden gemaakt?
“Als het gaat over de werving van bijvoorbeeld toezichthouders of een bestuurder, dat is echt een vak en dat kun je niet meer zomaar doen en daar is specifieke werving voor nodig. Maar als het gaat om het advies: mijn ervaring is dat het in de complexiteit van kennisinstellingen vaak intern niet lukt om op een objectieve manier heel veel gegevens bij elkaar te brengen. Met externe inhuur kun je die slagvaardigheid vergroten. Daarbij biedt een externe partij nieuwe woorden en inzichten in een probleem.

Ik ben van mening dat je die inhuur maar heel af en toe moet inzetten, maar dat het wel een spiegel kan bieden voor je organisatie. Daar hoef je dan niet alles van over te nemen, maar je kunt wel gebruik maken van die inzichten. Ook al kost zoiets geld. Want je als je eenmaal in een college van bestuur of RvT zit: hoeveel spiegels heb je dan nog om je?”

Toch, de bestuurders zijn verantwoordelijk, die verantwoordelijkheid kun je niet wegleggen. En daar is een CvB met daarboven een RvT voor aangesteld?
“Zeker, en dat bespreken we ook. Maar het is ook belangrijk om die spiegels te organiseren, want hoe vaak spiegel je nog als je eenmaal in het college zit of toezichthouder bent.  Maar die inzet moet wel accountable zijn en het moet in redelijkheid gebeuren. In dit geval huren we expertise in die je misschien zelf ook wel hebt, maar die het traject kan versnellen. En dat is een belangrijk voor de medewerkers waar het om gaat.”

Hoe zorgt u dat de raad van toezicht over de juiste informatie beschikt en niet afhankelijk is van de informatie die het college aanlevert. Bijvoorbeeld om bij te sturen?
“We krijgen veel stukken, daar zitten veel stukken bij die passen bij wettelijke of beleidsmatige cycli. Daarnaast bepalen we samen de agenda, en hebben we specifieke vergaderingen over onderwijs, onderzoek en audit. Maar we vragen zelf ook om stukken die nog gemaakt moeten worden. Lever eens een strategische visie op over de drie locaties, of over student/studie-succes, bijvoorbeeld.

Maar het is onvoldoende om je alleen op stukken te baseren. We lezen SaxNow, de lokale krantenartikelen over de hogeschool en we zorgen dat er altijd minimaal één RvT-lid uit de regio komt. Zeker voor mij is dat belangrijk, want ik kom uit het stadse Amsterdam en moet me er echt in verplaatsen hoe het is om op een heel andere plek te wonen, werken en leren. Daarnaast spreken we met de directeuren, de medezeggenschap, en doen we werkbezoeken. Die pluriforme informatievoorziening is belangrijk om de juiste vragen te kunnen stellen.”

Als we elkaar over vier jaar weer spreken, wat wilt u dan bereikt hebben. Waar kunnen we u aan houden?
“Laat ik ermee beginnen dat ik heel erg veel hou van Saxion. Dat komt door de mensen die er werken en studeren. Ik zie veel trotsheid en dat is echt niet overal zo. Mijn functie beschouw ik als een heel serieuze. We moeten zorgen dat we de toekomst stevig ingaan, want Saxion is belangrijk voor de regio.

Dat betekent dat we die moeilijke vragen moeten blijven stellen, en ons moeten blijven afvragen: zijn we toekomstbestendig? Als Saxion er over vier jaar goed voor staat, financieel, maar ook de positionering in Nederland – dan ben ik al heel blij.

Hoe het er dan uitziet? Geen idee. Als decaan van een UvA-faculteit hoop ik straks een legacy te hebben, door iets op te bouwen. Maar hier hoop ik dat het college een mooie legacy heeft. En dat wij als RvT daaraan kunnen bijdragen.”