Column: Geen Dolle Mina’s maar Sisterhood

De laatste tijd denk ik hier anders over. Emancipatie is, net als democratie, geen rustig bezit. Het is niet goed om achterover te leunen na het behalen van belangrijke mijlpalen. Een mijlpaal wordt dan een afvinklijstje en daarvan weten we dat het ons zelden écht aan het denken zet.

Jaren geleden verhuisde ik naar Deventer, en werd ik door een politieke partij uitgenodigd voor een vrouwenborrel. Ik zag niet in wat ik met deze onbekende vrouwen moest bespreken, maar ging toch. Eenmaal ter plaatse, schudden we elkaars handen, dronken we een borrel en wisselden we vooral wat werkervaringen uit. Gezellig en informatief, maar niet meer dan dat. Mijn verwachting dat bijeenkomsten voor en door vrouwen geen toegevoegde waarde hadden, leek bevestigd.

Niet veel later kwam het thema emancipatie opnieuw op m’n pad. Als beginnend lector deed ik praktijkgericht onderzoek naar de weerbaarheid van de democratie. Het onderzoek richtte zich op goed bestuur in Nederlandse gemeenten, maar zo af en toe deden we ook onderzoek in verre oorden. Zo ook in Jemen. Daar woedt tot op de dag van vandaag een bloedige oorlog, waarbij het land eigenlijk het schaakbord vormt van een langdurig geopolitiek conflict tussen Saoedi-Arabië en Iran. Vanuit Saxion hielpen we vijf jaar lang de Jemenitische jongerenorganisatie YLDF zich te ontwikkelen als opleidingsinstituut op het gebied van leiderschap. De scholen en universiteiten in Jemen waren al lang gesloten.  

Met de vrouwen die aan het hoofd stonden van YLDF, sprak ik over hun ervaringen en hoorde ik uit eerste hand hoe verworven rechten en vrijheden van Jemenitische vrouwen elke dag verder werden ingeperkt. YLDF’s inzet om kindhuwelijken tegen te gaan en meisjes in staat te stellen in een beveiligde omgeving onderwijs te volgen, maakte ineens invoelbaar hoe cruciaal het is dat vrouwen overal ter wereld zich inzetten voor andere vrouwen.

Emancipatievlam

Rond diezelfde periode werd in verschillende westerse democratieën een ontwikkeling zichtbaar die de verworven rechten van vrouwen tenietdeden. Polen was het zoveelste EU-land dat haar abortuswetgeving aanscherpte. ‘Baas in eigen buik’: dé mijlpaal van eind jaren ’70 van de vorige eeuw, bleek in verschillende westerse landen niet bestand tegen populistische bewegingen. Deze ontwikkelingen ver weg en dichtbij, wakkerden alsnog de emancipatievlam in mij aan.

Geert Mak zette mij aan het denken met zijn programma ‘De geschiedenis op heterdaad betrapt’. Bij grote kantelmomenten in de geschiedenis bleek pas achteraf dat gebeurtenissen een symptoom zijn van grote maatschappelijke omwentelingen. We moeten dus meer oog hebben voor de subtiele samenhang tussen ogenschijnlijk losse gebeurtenissen. En precies hier zit een grote blinde vlek ten aanzien van emancipatie. In het bedrijven van wetenschap en beleidsontwikkeling wordt de vrouw nog vaak vergeten. Ik heb het nu niet over kwesties als topposities of het glazen plafond, maar over de vrouw als onderzoeksobject in haar eigen unieke hoedanigheid.

De cardiologen Wittekoek en Maas publiceerden bijvoorbeeld over het vrouwenhart. Nog elke dag worden vrouwelijke patiënten langs een mannelijke meetlat gelegd, en dat leidt tot verkeerde diagnoses en behandelingen. Eerder bleek dat de veiligheid van auto’s enkel aan de hand van mannelijke crash test dummies werd vastgesteld. En meer recent: de coronavaccins waren niet op vrouwen getest, waardoor de gezondheidsrisico’s voor vrouwen bij vaccinatie onvoldoende werden onderkend.

In geen van deze gevallen is sprake van opzet, maar het laat wel zien dat we als samenleving onze hardnekkige blinde vlekken hebben, die kunnen oplopen tot een ongelijke positie van mannen en vrouwen én die in stand houden. Hoe dit te voorkomen? Door in elk ontwerp of plan dit aspect van inclusiviteit expliciet op te nemen. Daarnaast is het misschien toch niet zo’n gek idee als wij vrouwen het vrouw zijn wat vaker bespreken en de blinde vlekken identificeren.

Mijn voorstel: nu geen ‘Dolle Mina’s’ maar ‘Sisterhood’. Dat klinkt wat minder activistisch en laat zien dat de verbondenheid van vrouwen onderling niet stopt bij de grens.