Commentaar: Magere jaren

Na de vette jaren, volgen nu de magere. Saxion heeft een besparingsopdracht van zo’n 15 miljoen voor komend jaar, en dat door de krimp in de regio. Want minder studenten, minder geld. Die bezuiniging brengt logischerwijs onrust met zich mee, en pijn, want die raakt niet alleen geld en gebouwen, maar ook mensen. Tegelijk is het helemaal niet zo slecht dat er een rem zit op de ongebreidelde groei. Saxion piept en kraakt: talloze vacatures kunnen niet ingevuld worden en zowel voor studenten als medewerkers is het zoeken naar een plek in de gebouwen.

Groei, het was de afgelopen decennia een toverwoord. Als we als samenleving maar blijven groeien, dan neemt de welvaart evenredig toe, zo leek het motto. Dat gold zeker voor het hoger onderwijs. Achter die ambitie zit een perverse prikkel. De Rijksoverheid stelt namelijk één bedrag vast voor het hele hoger onderwijs – de lumpsum - en daar moeten alle instellingen het mee doen. Dat brengt de merkwaardige situatie met zich mee dat er voor iedere student een zak met geld is, maar als er plots veel meer studenten zijn dan verwacht, de waarde per student daalt.

Marktaandeel

Daarmee is het marktaandeel leidend. Iedere instelling, universiteit of hogeschool, vergelijkt zichzelf met andere instellingen: daalt mijn marktaandeel, of niet? Krimp, zoals in het achterland van Saxion, is een enorm probleem. Vandaar ook dat de hogeschool, en voorop grote broer Universiteit Twente, volop inzette op een nieuwe markt: die van de internationale student. Niet alleen voor het geld, haasten we ons te zeggen – maar ook voor de regio, dat het internationale talent heel goed kan gebruiken. Althans, als ze na hun studie blijven.

Maar ook deze internationale studenten uit de EU drukken de bekostiging per student. Dus toen er veel meer studenten naar Nederland kwamen, daalde het bedrag per student. De vicieuze cirkel van meer studenten moeten hebben (marktaandeel) voor een lagere bekostiging per student (lumpsum) is een heilloos pad.

Los van de bekostiging – de pegels – is die race naar groot, groter, grootst al net zo pervers. Waarom zou een regionale hogeschool groot moeten zijn? Wat is er eigenlijk mis met een kleiner Saxion, dat niet inzet op steeds hogere studentenaantallen, maar kwaliteit boven kwantiteit laat gaan? Het elkaar vliegen (studenten) afvangen en daar een hele marketingafdeling op zetten, zou niet tot de kerntaak van een instelling moeten behoren. Daarvoor is nodig dat de minister nu een keer zegt: ‘studentenaantallen zijn niet leidend’.

De beste hogeschool

Om een mentaliteitsverandering te bewerkstelligen is misschien ook een andere taal dan de huidige nodig. Want welke boodschap gaf collegevoorzitter Anka Mulder bij haar aantreden in 2018 af toen ze zei dat Saxion ‘de beste hogeschool van Nederland’ moet worden? Die woorden kun je interpreteren als een oproep om Saxion te vergelijken met andere hogescholen in Brabant, de Randstad en Friesland. Een valse vergelijking, want Avans, de HvA en Stenden moeten geen competitie zijn, maar collega-instellingen met hun eigen verzorgingsgebied.

Het huidige vier-jaren strategisch plan van Saxion loopt nog tot 2024. Ongetwijfeld zijn er al werk-, focus- en pilotgroepen aan de slag om de vier jaar daarop in grote lijnen vorm te geven. Laat hen de stofkam halen door vigerende statements als: ‘Saxion wil het beste toekomstgerichte onderwijs van Nederland bieden. Dat maakt ons aantrekkelijk voor een grotere groep studenten’. Om niet te spreken van de ambitie in de True North van Saxion, uit diezelfde visie: ‘Om maximale waarde te leveren aan student, werkveld en samenleving, met de focus op de regio Oost- en Midden-Nederland, streeft Saxion ernaar de beste hogeschool van Nederland te worden. Ook buiten deze regio’.

Want juist in een tijd waarin we tegen studenten zeggen: je hoeft niet altijd te presteren – en dat zelfs gaan faciliteren door de norm voor de bsa te verlagen – zou Saxion er goed aan doen uit deze race naar de bodem te stappen. Een stap die in het huidige systeem eigenlijk niet mogelijk is, omdat de huidige manier van financiering die ruimte niet biedt.

Maar dat laat onverlet dat een instelling als Saxion een prettige sfeer zou moeten bieden om te studeren, werken, jezelf te ontwikkelen en te ontdekken. En bovenal een plek moet zijn waar je trots op bent. Niet de beste hogeschool, maar gewoon een heel fijne.